نگاهی کلی به تاریخچه لیگ فوتبال ایران...

از حرام انگلیسی تا ضیافت حج...

ما در مقاله ای جداگانه چگونگی پیدایش فوتبال در ایران را بطور كامل شرح داده ایم. ولی با این حال قبل از شرح تاریخچه لیگ ایران باز هم بطور خلاصه اشاره ای به چگونگی پیدایش فوتبال در ایران میكنیم.
سابقه بازی با توپ در ایران مانند بسیاری از كشور های جهان نزدیك به یك قرن قدمت دارد.جرقه اصلی فوتبال در ایران را با ورود افرادی از کشور صاحب فوتبال انگلستان که برای کشف چاههای نفت در جنوب ایران عازم کشورمان شدند،زده شد.آن ها ترجیح میدادند در اوغات فراغت خود پا به توپ شوند و شوق و علاقه مردم آبادان باعث شده بود تا آن ها نیز با تشکیل گروه هایی رو در روی انگلیسی ها فوتبال بازی کنند.
در سال‌های حدود ابتدای قرن حاضر فوتبال به عنوان دستاورد انگلیسی، از آبادان و مسجد سلیمان در ایران شروع شد. اولین نسل فوتبال در ایران از آبادان آغاز شد و خیلی ها همین امروز آبادان را مهد فوتبال ایران می‌دانند...
چندی بعد ، همین اتفاق در بوشهر افتاد. شهروندان انگلیسی در اوقات فراغت با هیجان رودروی تیم های محلی کشورمان می ایستادند و البته این رقابت‌ها بیشتر حالت تفریحی داشت و این رشته مهیج به تدریج در شهرهای دیگر ایران از جمله بندرانزلی و بندرعباس توسعه پیدا کرد.
گسترش منظم فوتبال در ادامه ، مرزهای شهرهایی چون آبادان و مشهد را نیز در نوردید و جوانان بیشتری را به سوی این رشته ورزشی جلب کرد.
قبل از شروع جنگ جهانی اول (1914) ، فوتبال در مدرسه آلمانی‌ها بازی می شد اما بعد از خاتمه جنگ، کالج آمریکایی‌ها در تهران پیگیر این ورزش شد. همچنین ، مسابقاتی بین اعضای سفارتخانه‌های اروپایی در ایران پایه ریزی و دنبال شد.

فدراسیون فوتبال ایران در سال 1325 تأسیس گردید، ولی 14 سال طول کشید تا برای اولین بار مسابقات باشگاههای کشور برگزار گردد...
البته نخستین تیم فوتبال در پایان دوره قاجاریه (1919) و برای قدردانی از کوشش‌های برادران سردارخان که تحصیل کرده بلژیک بودند و در امر بسط و گسترش فوتبال نقش داشتند تشکیل شد.
بازیکنان معروف آن تیم ، " برادران مفتاح"،"اکبر توفان"،"پان اسدالله"، "رضا والی کلانتری"، "هراند گالوستیان" و" گالیک هاراتونیان" بودند.
همچنین "ابوالفضل صدری" رئیس سازمان وقت ورزش، تشکیل تیم های آزاد در تهران را تشویق و ترغیب کرد و حتی برای برندگان رقابت های داخلی ، جوایزی تعیین کرد.
تیمی به نام تهران که اعضای آن از بازیکنان رشته‌های ورزشی مختلف بودند موفق به فتح نخستین دوره رقابت های داخلی فوتبال شد.
چندی بعد ، "حسین صدیقانی" که برای ادامه تحصیلات عالیه به ترکیه رفته بود به تیم فنر باغچه این کشور و سپس "راپیدوین اتریش" ملحق شد. وی پس از بازگشت به ایران، موسس یک تیم در شهر مقدس مشهد شد.
صدیقانی از جمله اولین کسانی بود که در اروپا با فوتبال مدرن و نوین آشنا شد. حضور وی در فوتبال ایران مصادف شد با انتقال تجربه و دانش روز فوتبال جهان به جوانان علاقمندی که تشنه یادگیری صحیح این رشته ورزشی بودند.
آنطور که به نظر می رسد تیم منتخب اتحادیه کارگران تحت عنوان تیم تهران اولین سفر برون مرزی که جنبه غیر رسمی داشت را به" بادکوبه" انجام داد. البته حاصل 3 بازی فوتبالیست‌های آن موقع کشورمان، 3 شکست پیاپی با نتایج 4 بر یک، 3 بر صفر و 2 بر صفر بود.

البته مسابقات فوتبال در اواسط دهه 30 و در حدود سال‌ 1334 در قالبی متمرکز آغاز شد زیرا در آن زمان ، فوتبال ایران با ساختاری به نام لیگ یا مسابقات باشگاهی غریبه بود و فوتبال تنها در شکل مسابقات استانی و یا رقابت بین قهرمانان استان ها در سراسر کشور انجام می شد.
اولین دوره این مسابقات در سال 1339 با تلاش تیمسار مکری، رئیس فدراسیون وقت برگزار شد. بنابر تصمیم فدراسیون در 6 منطقه ایران مسابقاتی به صورت مقدماتی برگزار شد و سپس 6 تیم برتر از 6 منطقه در رقابت‌های نهایی حضور یافتند و در نهایت تیم جم (شاهین) آبادان با 10 امتیاز از 5 مسابقه قهرمان ایران شد.
شاید یکی از قدیمی ترین مسابقاتی که در تاریخ فوتبال ایران به ثبت رسیده ، دیدارهای متمرکزی بود که در این سال برگزار و با قهرمانی شاهین آبادان به پایان رسید.اما چون اکثریت تیم های حاضر در این مسابقات ، منتخب استانها بودند نمی توان نام آن را رقابت های باشگاهی یا لیگ نهاد.
دو سال بعد ، دارایی فاتح چنین تورنمنتی شد.با کنار رفتن مکری، مسابقات لیگ نیز به فرامیوشی سپرده شد و تا سال 1346 دیدارها به صورت منتخب استانها انجام می‌پذیرفت .در سال های 1346 یک دوره مسابقات شبیه به لیگ به میزبانی كرمان برگزار شد و به قهرمانی پاس منجر شد .

از سال 1347 که مکری برای بار دوم رئیس فدراسیون فوتبال شد،‌فوتبال قهرمانی ایران دوباره شکل گرفت که در نهایت در این رقابت‌ها تیم پاس تهران به لطف پیروزی بر ملوان انزلی در تهران و توقف حریف در انزلی با بیشترین امتیاز برای دومین سال پیاپی قهرمان شد.
البته آمارنویسان فوتبال ایران ، سال 1349 را آغاز فوتبال باشگاهی ایران می دانند. مسابقاتی که در زمان ریاست مصطفی مکری برای اولین بار جنبه رقابت‌های باشگاهی را به خود گرفت زیرا تمام تیم های حاضر در آن ، باشگاهی بودند.در این سال کشور به چهار منطقه تقسیم شد و 20 تیم با هم پیکار نمودند که در نهایت تیم‌های اول و دوم هر گروه به دور نهایی راه یافتند و  در پایان تیم تاج تهران با غلبه بر پاس تهران به مقام قهرمانی رسید.

ولی یک سال بعد ، پرسپولیس موفق به فتح این جام شد تا قهرمانان این مسابقات ، تیم های سرخابی تهران باشند.
تجربه برگزاری این مسابقات ، توجه بیشتر مردم به این رشته ورزشی ، گسترش فوتبال در زمین های خاکی مناطق مختلف تهران و شهرهای دیگر و همچنین افزایش امکانات ابتدایی برای این ورزش در نقاط مختلف کشور، زمینه ایجاد مسابقات معتبری به نام جام تخت جمشید را در فوتبال ایران فراهم کرد.
در سال 1352 اولین دوره مسابقات باشگهاههای ایران تحت عنوان جام تخت جمشید با حضور 12 تیم در روز جمعه 15 تیرماه آغاز گردید تا فوتبال باشگاهی ایران وارد مرحله جدیدی از برنامه ریزی و انضباط اجرایی شود.
مسابقات جام تخت جمشید به این شکل تا سال 1357 انجام شد که در این سال با وقوع انقلاب ایران در حالی که ششمین دوره ی آن در حال برگزاری بود نیمه تمام رها شد تا فوتبال ایران 11 سال خاموش بماند.در سال های ابتدایی پیروزی انقلاب فوتبال که ریشه ی انگلیسی در ایران دارد یک بازی حرام تلقی میشد و انجام آن در همه مکان ها جرم بود.اما به تدریج با نقض این قانون در حالی که فوتبال در ایران آماده ی جان گرفتن دوباره بود رژیم بعثی عراق با حمله به جنوب ایران باعث شده بود که همچنان ایران برای برگزاری اینگونه بازی ها ناامن باشد.به هر حال پس از پیروزی انقلاب، نخستنین دوره مسابقات لیگ در فصل 69-68 با عنوان لیگ سراسری قدس برگزار گردید که طی آن 22 تیم در دو گروه مقدماتی رقابت کردند و تیم های اول و دوم هر گروه به دور نیمه‌نهایی راه یافتند و در نهایت استقلال تهران با برتری مقابل تیم پرسپولیس به مقام قهرمانی رسید.ذکر جزئیات بیشتر از وقایع رخ داده در لیگ های فوتبال ایران در این مجال نمیگنجد.برای اطلاع کامل از جزنیات هر لیگ به مقاله موجود برای لیگ همانسال مراجعه کنید.

مسابقات لیگ تا سال 1380 با عنوان جام آزادگان البته به شکلی نامرتب و بی‌نظم برگزار شد ولی از این سال به بعد مسابقات لیگ برتر فوتبال ایران راه‌اندازی شد که تا به امروز نیز چندین دوره از آن سپری شده و هنوز هم ادامه دارد.در این سال ها فوتبال ایران و تیم های ایرانی در سطح آسیا هم درخشش های بسیار خوبی داشته اند و نام خود را در کنار تیم های مطرح قاره کهن میبینند تا جایی که پرسپولیس ایران در حال حاضر پرطرفدار ترین تیم آسیاست و یا تیم سپاهان در سال های اخیر همیشه جزو نماینده های ثابت ایران در آسیاست.البته استقلال هم در این سال ها همواره از قدرت های برتر فوتبال ایران بوده و در سال 2009 با اینکه موفق نشد به مراحل بعدی راه یابد اما نتایج خوبی در برابر رقبا بدست آورده.به طور کلی تیم های ایرانی از از سفر های خود به کشور های آسیایی علاوه بر هدف اصلی خود یعنی پیروزی در زمین حریف پی اهداف معنوی هم هستند.ثلا بازیکنان سپاهان به طور متوسط هر سال حج تمطع به جا میاورند.(آرزویی که هر ایرانی برای تحقق آن باید سال ها منتظر بماند)بگذریم.به طور کلی فوتبال ایران تا حرفه ای شدن راه بسیاری در پیش دارد که در نظر داریم در مقاله ای دیگر به طور مفصل درباره این موضوع بحث کنیم.

رکوردهای قهرمانی
9 بار: پرسپولیس تهران
7 بار: استقلال تهران
5 بار: پاس تهران
3 بار: سایپا کرج
1 بار: شاهین آبادان - سپاهان اصفهان - فولاد خوزستان

آمار گلزنان لیگ ایران:
* همچنین تمامی ادوار لیگ ایران به غیر از سال 1357 كه به علت وقوع انقلاب ششمین دوره لیگ تخت جمشید ناتمام ماند، فوتبال ایران بیش از 26 آقای گل داشته است که در مجموع بیش از 500 گل توسط آنها وارد دروازه حریفان شده است.
* غلامرضا عنایتی در پنجمین دوره و آرش برهانی در هشتمین دوره لیگ برتر با 21 گل زده بیشترین آمار گل زده را در یک فصل به خود اختصاص داده‌اند و حسین کلانی در سال 1350 با 7 گل زده، کمترین گل زده را در این چارچوب داشته است.
* در این مدت غلامحسین مظلومی با پیراهن تاج (استقلال فعلی) و غلامرضا عنایتی با پیراهن تیم‌های ابومسلم و استقلال توانسته‌اند در سه دوره عنوان آقای گلی مسابقات لیگ ایران را از آن خود کنند.

* در زیر اسامی، تعداد گل و زمان کسب عنوان آقای گل توسط مردان کفش طلای فوتبال ایران به شرح زیر است:
لیگ منطقه‌ای
1350: حسین کلانی از پرسپولیس با 7 گل زده
1351: حسین کلانی و صفر ایرانپاک هر دو از پرسپولیس با 11 گل زده
جام تخت جمشید
1352: غلامحسین مظلومی از تاج (استقلال فعلی) با 15 گل زده
1353: غلامحسین مظلومی از تاج (استقلال فعلی) و عزیز اسپندار از ملوان بندرانزلی با 10 گل زده
1354: نادر نورایی از هما با 18 گل زده
1355: غلامحسین مظلومی از تاج (استقلال فعلی) با 19 گل زده
1356: عزیز اسپندار از ملوان بندرانزلی با 16 گل زده
1357: حسین فرکی از پاس با 7 گل زده (این مسابقات به علت انقلاب شکوهمند اسلامی ناتمام ماند)
لیگ قدس
1368: محمد احمدزاده از ملوان با 16 گل زده
مسابقات جام آزادگان
1370: فرشاد پیوس از پرسپولیس با 11 گل زده
1371: جمشید شاه محمدی از کشاورز با 11 گل زده
1372: عباس سیمکانی از ذوب آهن با 17 گل زده
1373: فرشاد پیوس از پرسپولیس با 20 گل زده
1374-75: محمد مومنی از پلی اکریل اصفهان با 19 گل زده
1375-76: علی اصغر مدیرروستا از بهمن با 18 گل زده
1376-77: حسین خطیبی از شهرداری تبریز با 15 گل زده
1377-78: عبدالجلیل گل چشمه از ابومسلم و کورش برمک از تراکتورسازی با 11 گل زده
1378-79: مهند المهدی از صنعت نفت آبادان با 15 گل زده
1379-80: رضا صاحبی از ذوب آهن اصفهان با 14 گل زده
مسابقات لیگ برتر
1380-81: غلامرضا عنایتی از ابومسلم با 17 گل زده
1381-82: ادموند بزیک از سپاهان با 12 گل زده
1382-83: علی دایی از پرسپولیس با 16 گل زده
1383-84: غلامرضا عنایتی از استقلال با 20 گل زده
1384-85: غلامرضا عنایتی از استقلال با 21 گل زده
1385-86: عرفان اولروم از ابومسلم و مهدی رجب زاده از ذوب آهن با 17 گل زده
1386-87: محسن خلیلی از پرسپولیس و هادی اصغری از راه آهن با 17 گل زده
1387-88: آرش برهانی از استقلال با 21 گل زده

تاریخ شروع فوتبال در ایران ، به حدود یک قرن پیش باز می گردد یعنی زمانیکه یک گروه انگلیسی برای اکتشاف نفت در جنوب ایران عازم کشورمان شد. پس از حفر اولین چاه نفت در" مسجد سلیمان" به سال  1908، فوتبال به شکل جدی در این شهر دنبال گردید.
اصطلاح فوتبال را دانشجویان اعزامی به اروپا پس از بازگشت به وطن وارد زبان فارسی نمودند، اما فوتبال را برای اولین بار انگلیسی‌های مقیم ایران در تهران و برخی شهرهای بزرگ و همچنین ملوانان کشتی‌های خارجی در بنادر خرمشهر، بوشهر، بندرعباس و ... به راه انداختند. در پایتخت، اعضای سفارت انگلیس، بانک شاهی و تلگرافخانه - هندویوروپ - اوقات فراغت خود را با فوتبال می‌گذراندند و وقتی به تدریج بر تعداد اعضاء آنها افروده شد، سه تیم فوتبال مستقل تشکیل دادند و در هر فرصتی که بدست می‌آوردند در زمین‌های گوشه و کنار شهر با هم مسابقه می‌دادند. در سال 1286 شمسی «اسپرینگ رایس» وزیر مختار انگلستان در ایران به منظور ایجاد حس رقابت در بازیکنان و جنبه رسمی دادن به بازیها دو جام (کاپ) یکی برای فوتبال و دیگری برای هاکی تهیه کرد و اولین دوره رسمی مسابقه فوتبال بین سه تیم موسسه‌های یاد شده در همان سال انجام شد. این جام تا مدتها در انجمن ملی تربیت بدنی ایران قرار داشت و رو ی آن این جمله نوشته شده بود: تهران فوتبال آسوسیاشن کلاب (کلوب اجتماعیون) 1907 . بازیهایی تیم‌های انگلیسی بیشتر در میدان مشق انجام می‌شد و تا چند سال هیچ ایرانی در این بازیها شرکت نداشت. این تیم‌ها گاهی اوقات که بازیکن کم داشتند،‌از بین ایرانیانی که در کنار زمین تماشاچی بازی آنها بودند، برای تکمیل شدن تعداد بازیکنان تیم خود استفاده می‌کردند. اولین ایرانی که به تیم های انگلیسی پیوست، کریم زندی بود که در سالهای 1287 تا 1295 در آن تیم‌ها بازی کرد. هیاهوی بازیکنان انگلیسی در زمین فوتبال به تدویج جوانان و نوجوانان ایرانی بویژه تهرانی‌ها را به کنار زمینهای فوتبال کشاند. به هر حال نوجوانان و جوانان ایرانی در شهرهایی که انگلیسی‌ها حضور داشتند آنقدر در حاشیه زمینهای فوتبال، بازیهای انگلیسی‌ها را تماشا کردند تا به فوت و فن این بازی آشنا شدند. سپس در صدد برآمدند به تقلید از آنها تیم فوتبال تشکیل دهند و به بازی بپردازند. اما بر سر راه عملی کردن این خواست یک مشکل بزرگ وجود داشت و آن هم نداشتن توپ بود. به دست آوردن یک توپ فوتبال بزرگترین آرزوی جوانان و نوجوانان علاقمند به فوتبال در آن زمان بود، لیکن هر چند توپ واقعی در دست نبود ولی شوق فوتبال سبب شد تا بچه‌ها ی هر کوی و برزن به ابتکار خود با وسایل موجود توپی ساخته و در زمینهای بایر که در گوشه و کنار شهر به فراوانی یافت می‌شد، بازی کنند، یکی از ابتکارها در ساختن توپ فوتبال استفاده از مثانه گاو بود. آنها مثانه گاو را باد کرده و با پارچه روپوشی برای آن می‌دوختند و با آن بازی می‌کردند. البته یکی دیگر از راههای دستیابی به توپ «کش رفتن» توپ فوتبال انگلیسی‌ها بود. برای رسیدن به این مقصود بچه‌های علاقمند به فوتبال در کنار زمینهای فوتبال انگلیسی‌ها به کمین می‌نشستند و به محض اینکه توپ از زمین بازی دور می‌شد در یک چشم بر هم زدن دست به دست می‌گشت و در کوچه پس کوچه‌ها ناپدید می‌شد.

هم زمان با حرکت خودجوش جوانان محلات در رواج فوتبال در تهران و ایران در حدود سالهای 1288 و 1289 (1910 میلادی) مدرسه آمریکایی‌ها (البرز فعلی) واقع در چهار راه کالج آموزش فوتبال به دانش‌آموزان ایرانی را برای اولین بار آغاز کرد. در این مدرسه، دانش‌آموزان با توپ تنیس یا توپ‌های دست‌ساز بازی می‌کردند. چیزی بعد دکتر جردن رئیس مدرسه توپی را از انگلیسی‌های مقیم تهران گرفت و به برنامه‌ریزی، آموزش و تمرین فوتبال در مدرسه پرداخت و مسابقه‌هایی را بین محصلین ترتیب داد. این بازیها در کنار مسابقه های فصلی تیم های شرکت های انگلیسی به طور مرتب تا سال 1293 شمسی ادامه داشت و با آغاز جنگ جهانی اول به طور کامل قطع شد. پس از جنگ بار دیگر فوتبال در تهران و برخی شهرهای ایران جان دوباره گرفت و حضور سربازان انگلیسی باقی مانده از جنگ مزید علت گردید و جهشی قابل توجه در کیفیت و کمیت فوتبال ایران پدید آمد. مؤسسات انگلیسی همچون سالهای گذاشته تیمهایی تشکیل دادند و زیر نظر شخصی به نام هوارد که در کنسولگری انگلیس در تهران مشغول به کار بود،‌به فعالیت پرداختند و چون تعداد انگلیسی‌های مقیم تهران برای تشکیل یک تیم کامل برای هر موسسه - تلگرافخانه، کنسولگری و بانک شاهی - کافی نبود بار دیگر از بازیکنان ایرانی در تیم‌های خود استفاده کردند. با افزایش تعداد بازیکنان ایرانی در این موسسه‌ها، عده‌ای از این بازیکنان به فکر ایجاد تیمی متشکل از بازیکنان ایرانی افتادند. اوایل سال 1299 این تیم با عنوان «کلوپ ایران» تشکیل شد. اعضای این تیم عبارت بودند از: برادران خان سردار، برادران امیر اصلانی، کریم زندی، محمدعلی شکوه، عزیزالله افخمی، رضا کلانتر، شیبانی، حسن مفتاح، هراند، گالوستیان، خواجه نوری، رضا ربیع‌زاده، هامبارسون، اشرفی و... کلوپ ایران در مسابقات سال 1299 میدان مشق که انگلیسی‌های مقیم تهران در آن شرکت داشتند، حضور یافت. بچه‌های این تیم با بازی‌های درخشان خود به فینال رسیدند و با این که در مقابل انگلیسی‌های مقیم مرکز شکست خوردند اما امیدواری فراوانی به آینده به وجود آوردند. بچه‌های کلوپ ایران سرانجام در سال 1302 موفق به کسب مقام قهرمانی شدند و پس از آن دسته جمعی به تیم تازه تأسیس کلوپ تهران رفتند. از دیگر تیم‌های آن زمان باید به تیم اسپرت ارامنه و تیم طوفان اشاره کرد که در آن ایام تشکیل شدند و رقابت‌های این سه تیم فوق‌العاده دیدنی بود. در سال 1304 در مسابقات سالانه که توسط مؤسسات انگلیسی برگزارمی شد، تیم کلوپ تهران موفق شد با نتیجه 2 بر یک بر انگلیسی‌های مقیم مرکز غلبه کند و بر آرزویی دیرینه جامه عمل پوشاند. پس از این موفقیت سفیر ورزشی شهر بادکوبه شوروی یک تیم را از ایران به این شهر دعوت کرد و بازیکنان گلچین شده از 3 باشگاه کلوب تهران، ارامنه و طوفان به عنوان منتخب تهران به سوی بادکوبه روانه شدند. اینها اولین سفیران فوتبال ایران در خارج از کشور بودند، به همین دلیل وقتی وارد بادکوبه شدند، چند هزار نفر به استقبال آنها آمدند. در اولین مسابقه تیم ایران در برابر منتخب بادکوبه (2-0) شکست خورد. دومین حریف، تیم دانشکده نفت بادکوبه بود که آن بازی با تساوی بدون گل خاتمه یافت. در آخرین بازی هم تیم منتخب تهران با نتیجه 4-1 در برابر کلنی بادکوبه شکست را پذیرا شد. اولین سازمان و تشکیلات فوتبال در ایران، «انجمن ترقی و ترویج فوتبال» بود که توسط افرادی چون ابوالفضل صدری، میرباقر عظیمی و سیدمحمد تدین که از نخستین معلمین ورزش کشور محسوب می شدند در سال 1300 شمسی تشکیل شد. از این سال به بعد انجمن هر ساله در کنار ثبت نام باشگاهها و تیم‌های جدید، برگزاری مسابقه‌های فوتبال را برعهده گرفت و با تدوین و ترجمه «قوانین  فوتبال» در جهت ایجاد نظم و قانونمند کردن فوتبال در ایران گام برداشت. انجمن ترقی و ترویج فوتبال موفق شد اولین دوره‌ مسابقه‌های فوتبال پایتخت را بین تیم های حاضر در تهران در سال 1302 برگزار کند، مسابقاتی که تقریباً بدون وقفه هر ساله انجام شد و با توسعه فوتبال در سراسر کشور و ظهور تیم‌های قدرتمند در شهرستانها به مسابقه‌های سراسری (لیگ) تبدیل گردید. این انجمن تا سال 1313 که با تشکیل «انجمن تربیت بدنی و پیشاهنگی» از سوی دولت وقت، جای خود را به آن داد، اعزام اولین تیم منتخب ایران به بادکوبه شوروی، برگزاری دوازده دوره مسابقات فوتبال باشگاههای تهران، انتشار اولین رسالة قوانین فوتبال در ایران و ثبت نزدیک به 50 باشگاه فوتبال در سراسر کشور را در کارنامه خود داشت.نخستین تشکیلات ورزش ایران در سال 1312 با تشکیل «انجمن تربیت بدنی و پیشاهنگی» زیرنظر وزارت معارف (فرهنگ) به وجود آمد و از این تاریخ تمامی برنامه‌ها و مسابقه‌های ورزشی مدارس و آموزشگاهها را زیر نظر گرفت. انجمن ترقی و ترویج فوتبال نیز کم‌کم در انجمن تربیت بدنی ادغام شد و فعالیت‌های آن به مدارس محدود گردید. سازمان یافتن ورزش ایران به رشد آن در کشور کمک شایانی نمود. در سال 1319 به منظور شرکت ورزشکاران ایرانی در بازیهای المپیک، نخستین گامها برای تشکیل فدراسیونهای ورزشی از جمله فدراسیون فوتبال برداشته شد و از این سال فوتبال کشور عملاً زیر نظر این فدراسیون که مجمع  فوتبال خوانده می‌شد، قرار گرفت. این مجمع در سالهای اشغال ایران، اداره فوتبال را در سخت‌ترین شرایط به عهده داشت و توانست از حضور ارتش متفقین در ایران بهره گرفته و با برگزاری یک سری مسابقه‌های فوتبال بین تیم‌های این ارتش و تیم‌های داخلی تنور فوتبال ایران را همچنان داغ نگه دارد. همچنین مجمع فوتبال موفق شد در سال 1320 امکان اولین سفر رسمی تیم ملی ایران را به خارج از کشور فراهم آورد و این تیم را به افغانستان گسیل دارد. پس از پایان جنگ جهانی دوم، مجمع فوتبال ایران در سال 1325 به فدراسیون فوتبال ایران تغییر نام داد و در اوایل سال 1326 تقاضای خود را جهت عضویت به فیفا ارائه داد.
و اما اولین ها در فوتبال ایران ... .

اولین تیم فوتبال
در پایان دوره قاجاریه(1919) برای قدردانی از کوشش های برادران سردارخان که تحصیل کرده بلژیک بودند و درامر بسط و گسترش فوتبال نقش داشتند، یک تیم تشکیل شد. بازیکنان معروف آن تیم" برادران مفتاح"،" اکبر توفان"،" پان اسدالله"، "رضا والی کلانتری"، "هراند گالوستیان" و" گالیک هاراتونیان" بودند.

نخستین رقابت های داخلی
"ابوالفضل صدری" رئیس سازمان وقت ورزش، تشکیل تیم های آزاد در تهران را تشویق و ترغیب کرد و حتی برای برندگان رقابت های داخلی جوایزی تعیین نمود. تیمی به نام تهران که اعضای آن از بازیکنان رشته های ورزشی مختلف جمع آوری شده بودند، موفق به فتح نخستین دوره رقابت های داخلی فوتبال شد، با بازیکنانی چون" برادران سردارخان"، "اکبر توفان "، "حیدری"،"  کریم زند" و" مفتاح".

چندی بعد" حسین صدیقانی" که برای ادامه تحصیلات عالیه به ترکیه رفته بود، به تیم فنر باغچه این کشور وسپس" راپیدوین اتریش" ملحق شد. او پس از بازگشت به ایران، موسس یک تیم در شهر مقدس مشهد شد . صدیقانی از جمله اولین کسانی بود که دراروپا با فوتبال مدرن و نوین آشنا شده بود. حضور او در فوتبال ایران مصادف شد با انتقال تجربه و دانش روز فوتبال جهان به جوانان علاقمندی که تشنه یادگیری صحیح این رشته ورزشی بودند.

اولین دیدار برون مرزی
تیم منتخب اتحادیه کارگران تحت عنوان تیم تهران اولین سفر برون مرزی که جنبه غیر رسمی داشت را به" بادکوبه" انجام داد. البته حاصل 3 بازی فوتبالیست های آن موقع کشورمان، 3 شکست پیاپی با نتایج 4 بر یک ، 3 بر صفرو 2 بر صفر بود.

درسپتامبر1941، تیم ملی فوتبال ایران اولین بازی رسمی خود را در برابر افغانستان و در کابل برگزار کرد، مسابقه ای که به تساوی بدون گل انجامید. اساس تشکیل نخستین تیم ملی رسمی کشورمان به سال 1940 باز می گردد. بین سالهای تشکیل نخستین تیم ملی رسمی کشورمان به سال 1941و 1963 ، ملی پوشان کشورمان فقط در سال 1951( بازی های آسیایی دهلی نو) به مرحله فینال دور نخست رقابت ها راه یافتند و این تنها موفقیت تیم ملی در طول این سالها محسوب می شد.

ازسال 1960 اولین دوره مسابقات باشگاهی ایران شکل گرفت و در طی سالهای 1962 تا 1970، تدریجاً فوتبال ایران قوی تر شد و در صحنه های بین المللی چهره موفق تری از خود نشان داد. حضور در مرحله یک چهارم نهایی المپیک توکیو(1964)، قهرمانی در بازی های آسیایی( 1968) فتح جام باشگاه های آسیا توسط استقلال تهران(1970) از جمله مواردی بود که رشد توانایی های فوتبال ایرانی را تایید می کرد.

دومین دوره مسابقات لیگ سراسری کشورمان در سال 1968 شروع و 11 سال ادامه داشت( تا سال 1978) .

پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1979 و تغییراتی که در ساختار اجرایی و اموراداری فدراسیون فوتبال رخ داد، برای مدتی رقابت های باشگاهی سراسری به تعویق افتاد. این امر تا شروع لیگ قدس که در آن تیم های منتخب استان های کشور حضور داشتند، ادامه یافت. از سال 1989 دوباره بازی های باشگاهی و این بار تحت عنوان لیگ آزادگان راه اندازی شد و این برای کشوری که هشت سال (1980 تا 1988) درگیر جنگ با عراق بود یک افتخار بزرگ به حساب می آمد.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی فوتبال ایران با پایان جنگ تحمیلی سیر صعودی خود را آغاز كرد و توانست در جام‌جهانی 1998 فرانسه شایسته‌ترین نماینده قاره آسیا باشد ...

ایران تاکنون 3 دوره در جام جهانی حضور داشته و اکنون خود را برای حضور در بازی های سال ???? در آفریقای جنوبی آماده میکند